Οι απαρχές

«Καταδικάστε με, δεν πειράζει, η Ιστορία θα με δικαιώσει»

Ένας αίωνας συπληρώνεται σήμερα από την γέννηση του μεγάλου ηγέτη της Κουβανικής Επανάστασης Φιντέλ Κάστρο. Σύμβολο για το διεθνές κομμουνιστικό κίνημα και για κάθε λαό που παλεύει για την ανεξαρτησία του, ο Φιντέλ, με το όπλο στο χέρι, φώτισε τον δρόμο για την απελευθέρωση της πατρίδας του από τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό και για την σοσιαλιστική οικοδόμηση μιας κοινωνίας χωρίς εκμετάλλευση.

Ο Φιντέλ Κάστρο γεννήθηκε στις 13 Αυγούστου του 1926 στο Μπιράν, μια εποχή που η Κούβα, αν και είχε απελευθερωθεί από την ισπανική αποικιοκρατία, είχε μετατραπεί σε προτεκτοράτο των ΗΠΑ. Και ενώ η πλειοψηφία του λαού της Κούβας ζούσε σε άθλιες συνθήκες, χωρίς επαρκή τροφή και ύδρευση, με τα ποσοστά αναφαβητισμού στα ύψη, την αυξανόμενη ανεργία και φτώχια και την καταστολή των συνδικαλιστικών ελευθεριών κάτω από τον αμερικανοκίνητο δικτάτορα Φουλχένσιο Μπατίστα, η χώρα λειτουργούσε ως παράδεισος για το αμερικανικό κεφάλαιο, τη ντόπια ελιτ και την μαφία. Η κατάσταση αυτή δεν ήταν μια ιδιαιτερότητα της Κούβας. Οι περισσότερες χώρες της Λατινικής Αμερικής παρουσίαζαν εκείνη την εποχή τέτοια χαρακτηριστικά ως συνέπεια της κυριαρχίας του αμερικανικού ιμπεριαλισμού. Οι συνθήκες αυτές βέβαια αποτέλεσαν εύφορο πεδία για την ανάπτυξη μιας σειράς αντιιμπεριαλιστικών και σοσιαλιστικών με την ευρεία έννοια κινημάτων απέναντι σε αυτήν την κυριαρχία σε όλη τη Λατινική Αμερική. Γέννημα αυτών των τάσεων ήταν και ο Φιντέλ και το κίνημα της 26ης Ιουλίου.

Από πολύ νωρίς ο Φιντέλ, τάχθηκε με το πλευρό των καταπιεσμένων στον αγώνα απέναντι στην δικτατορία και συμμετείχε στην ένοπλη επίθεση στους στρατώνες της Μονκάδας στις 26 Ιουλίου του 1953, για την οποία καταδικάστηκε σε 15ετή φυλάκιση. Μετά την αποφυλάκιση του, κατέφυγε στο Μεξικό, που εκείνο τον καιρό αποτελούσε καταφύγιο για αρκετούς  εξόριστους και διωκόμενους αντιδικτατορικούς και αριστερούς αγωνιστές από όλη τη Λατινική Αμερική. Εκεί ξεκίνησε να οργανώνει μια νέα όμαδα ανταρτών μαζί με τον αδερφό του Ραούλ. Εκεί γνώρισε και τον Ερνέστο Τσε Γκεβάρα, που έγινε αναπόσπαστο μέλος της ομάδας του, μια γνωριμία που ενίσχυσε τη σύνδεσή του με το μαρξισμό και το κομμουνιστικό κίνημα.

Η κουβανική επανάσταση

«Άρχισα την επανάσταση με 82 άτομα. Θα το ξανάκανα, ακόμη και με 10 ή 15 και με ακλόνητη πίστη. Δεν έχει σημασία πόσο μικρός είσαι, αν έχεις πίστη και σχέδιο δράσης»

Στις 2 Δεκεμβρίου του 1956 82 αντάρτες αποβιβάστηκαν στην Κούβα. Σύντομα, οι αντάρτες εντοπίστηκαν από τις δυνάμεις του Μπατίστα και υπέστησαν βαριές απώλειες. Μόνο μια μικρή ομάδα κατάφερε να διαφύγει προς τα Βουνά της Σιέρα Μαέστρα, μεταξύ αυτών ήταν ο Φιντέλ, ο Ραούλ Κάστρο και ο Τσε Γκεβάρα. Εκεί επιδόθηκαν σε ανταρτοπόλεμο, με επιθέσεις εναντίον μικρών κυβερνητικών μονάδων, ενώ απέκτησαν επαφές και νομιμοποίηση στον τοπικό αγροτικό πληθυσμό. Την ίδια στιγμή, το καθεστώς του Μπατίστα απονομιμοποιούνταν ακόμα περισσότερο. Μετά την αποτυχία των εκκαθαριστικών του επιχειρήσεων εναντίον των ανταρτών, αυτοί πέρασαν στην αντεπίθεση, διευρύνοντας το πλαίσια δράσης τους και καταλαμβάνοντας περιοχές. Παράλληλα, δυνάμωνε ο αναβρασμός σε όλη την Κούβα. Στα αστικά κέντρα οργανώθηκαν μεγαλές απεργίες και αγώνες εργατών και φοιτητών. Το Δεκέμβριο του 1958 δυνάμεις των ανταρτών με επικεφαλής τον Ερνέστο Τσε Γκεβάρα κατέλαβαν την Σάντα Κλάρα, σε μια από τις πιο αποφασιστικές μάχες της επανάστασης. Την πρωτοχρονιά του 1959, μετά την φυγή του Μπατίστα, οι αντάρτες μπαίνουν θριαμβευτικά στην Αβάνα και η δικτατορία επίσημα πέφτει.

Θα ακολουθήσουν σημαντικά μέτρα από την Κυβέρνηση Κάστρο που θα ανισχύσουν το βιωτικό επίπεδο των Κουβανών, όπως η αργοτική μεταρρύθμιση, η κρατικοποίηση αμερικανικών επιχειρήσεων, τραπεζών, εργοστασίων κ.α, η μείωση των ενοικίων, η κρατική και δωρεάν παροχή υγείας και εκπαίδευσης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η μείωση του αναλφαβητισμού από 23% σε 4% μόλις σε ένα χρόνο. Σταδιακά, η Κούβα πέρασε πιο καθαρά σε μια προσπάθεια σοσιαλιστικής οικοδόμησης, καταφέρνοντας πολύ σημαντικά επιτεύγματα, ιδίως στον ιατρικό τομέα, παρά το εμπάργκο των ΗΠΑ ήδη από το 1960. Η Κούβα παρέμεινε δυνατή, πρωτοπόρα στην κατοχύρωση δικαιωμάτων -παρά την δυτική προπαγάνδα- και σύμβολο αλληλεγγύης.

Η στάση της Κούβας απένταντι στις ΗΠΑ: σύμβολο για κάθε αντιϊμπεριαλιστικό αγώνα.

«Επανάσταση είναι ενότητα, είναι ανεξαρτησία, είναι ο αγώνας για τα όνειρά μας για δικαιοσύνη για την Κούβα και για τον κόσμο.»

Είναι γνωστή η φράση που αποδίδεται στο Φιντέλ για την ανεξαρτησία και το στόμα του λύκου. Αν και δεν αποτελεί κάποιο καταγεγραμμένο απόφθεγμα ή μέρος ομιλίας του ώστε να του αποδοθεί επίσημα η πατρότητα της φράσης, είναι βέβαιο ότι αυτή περιγράφει γλαφυρά τη στάση της Κούβας απέναντι στον αμερικανικό ιμπεριαλισμό για περισσότερα από 60 χρόνια. Οι κρατικοποιήσεις των αμερικανικών εταιρειών και η αποτίναξη γενικά της ιμπεριαλιστικής επιρροής από την Κούβα του Φιντέλ, μια χώρα στην πόρτα των ΗΠΑ, αποτέλεσαν και αποτελούν μέχρι σήμερα κόκκινο πανί για τις ΗΠΑ. Οι προσπάθειες να ανατρέψουν την κυβέρνηση Κάστρο, άμεσες ή έμμεσες, ήταν πολλές. Αν και η επιβολή του εμπάργκο συνδέεται συχνά σήμερα από την προπαγάνδα των ΗΠΑ ως απάντηση στην Κρίση των Πυραύλων (Οκτώβριος του 1962), η πραγματικότητα είναι ότι αυτό αποτελεί μέτρο των ΗΠΑ κατά της κουβανικής επανάστασης ήδη από το 1960, πριν ακόμα από την απόβαση στον Κόλπο των Χοίρων.

Η πιο ηχηρή επέμβαση ήταν ίσως η αποτυχημένη στρατιωτική απόβαση στον Κόλπο των Χοίρων το 1961, όπου χρησιμοποιήθηκαν ως προκάλυμμα δυνάμεις Κουβανών αντεπαναστατών που είχαν καταφύγει στις ΗΠΑ μετά την επικράτηση της επανάστασης στην Κούβα. Η αποτυχία της επέμβασης δεν οφειλόταν μόνο στην γρήγορη και αποτελεσματική αντίδραση του επαναστατικού κουβανικού στρατού και στη μαχητική του ικανότητα, αλλά και στην στάση του λαού. Οι ιμπεριαλιστές θεωρούσαν πως η απόβαση θα συνοδευτεί από στήριξη του ντόπιου πληθυσμού και λαϊκή εξέγερση κατά της επαναστατικής κυβέρνησης. Αντ’ αυτού, ο λαός συσπειρώθηκε και υπαρασπίστηκε την πατρίδα του και την επανάσταση, τσακίζοντας την επέμβαση σε λίγες ημέρες.

Τα επόμενα χρόνια και παρά το εμπάργκο, η Κούβα όχι μόνο επιβίωσε, αλλά έμεινε συνεπής στον αγώνα της ενάντια στον ιμπεριαλισμό, στηρίζοντας πληθώρα αντιιμπεριαλιστικών και σοσιαλιστικών κινημάτων πολιτικά, οικονομικά και στρατιωτικά. Ταυτόχρονα, παρά την δυτική αστική προπαγάνδα, έχει αποδείξει έμπρακτα την διεθνιστική αλληλεγγύη της σε γεγονότα παγκόσμιας σημασίας, πως έδειξε και με την αποστολή γιατρών και νοσηλευτών την περίοδο της πανδημίας.

Ο Φιντέλ μέχρι και το τέλος της ζωής του συνέχισε να υπηρετεί τον κουβανικό λαό. Οι εκατοντάδες απόπειρες δολοφονίας εναντίον του ίδιου αποδεικνύουν την αντίληψη των ΗΠΑ για την επίδραση που είχε ο εμβληματικός αυτός ηγέτης στο λαό του και στην διάθεσή του να αντιστέκεται και να χαράσσει την δική του πορεία στην ιστορία. Σήμερα, 100 χρόνια μετά την γέννησή του, το παράδειγμα του Φιντέλ είναι πιο σημαντικό από ποτέ. Σε μια εποχή που οι ΗΠΑ επιχειρούν να διατηρήσουν την πρωτοκαθεδρία τους σκληραίνοντας τον αποκλεισμό του νησιού για να καταπνίξουν τις αντιστάσεις του, με τον πόλεμο στην Ουκρανία και την Μέση Ανατολή, την απαγωγή του προέδρου Μαδούρο στην Βενεζουέλα, σπέρνοντας βόμβες και φτώχια σε κάθε πλευρά του πλανήτη, η Κουβανική Επανάσταση και η συμβολή του Φιντέλ αποδεικνύουν με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο ότι οι λαοί μπορούν να νικήσουν τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό, να σηκώσουν ανάστημα απέναντι στο ξένο και ντόπιο κεφάλαιο και να οικοδομήσουν μια κοινωνία ισότητας και αλληλεγγυής. Ο Φιντέλ Κάστρο θα παραμείνει στην συλλογική μνήμη των καταπιεσμένων, ως παράδειγμα στον αγώνα που δίνουν οι λαοί καθημερινά απέναντι στην εκμετάλλευση, την καταπίεση, τον καπιταλισμό.

«Επανάσταση σημαίνει να έχεις την αίσθηση της ιστορικής στιγμής· σημαίνει να αλλάζεις όλα όσα πρέπει να αλλαχθούν.

Σημαίνει πλήρης ισότητα και ελευθερία.

Σημαίνει να σου συμπεριφέρονται και να συμπεριφέρεσαι στους άλλους σαν σε ανθρώπινα όντα.

Σημαίνει χειραφέτηση με τις δικές μας δυνάμεις.

Σημαίνει να προκαλείς τις κυρίαρχες ισχυρές δυνάμεις μέσα και έξω

από το εθνικό και κοινωνικό πλαίσιο.

Σημαίνει να υπερασπίζεσαι αξίες στις οποίες πιστεύεις, με τίμημα οποιαδήποτε θυσία.»